Hoe trauma zich kan tonen zonder altijd als ‘trauma’ te voelen

Soms voelt het woord trauma te groot.

Te zwaar.
Te definitief.
Alsof er iets heel duidelijks gebeurd moet zijn voordat dat woord mag passen.

En toch kan iemand merken dat het lichaam anders reageert dan de situatie vraagt. Er is spanning, alertheid, vermijding, controle of onrust, zonder dat er meteen een duidelijke herinnering of verklaring boven komt.

Binnen het thema Trauma, het verleden & aangeleerd gedrag gaat het precies over die laag: oude ervaringen die niet altijd als trauma worden herkend, maar wel invloed kunnen hebben op lichaam, gedrag en gevoel.

Trauma is niet altijd een helder verhaal

Veel mensen denken bij trauma aan één duidelijke gebeurtenis.

Iets wat aanwijsbaar is.
Iets wat ernstig genoeg was.
Iets wat u precies kunt terughalen.

Maar trauma werkt niet altijd zo zichtbaar.

Soms gaat het niet om één moment, maar om een langere periode.
Soms niet om wat er gebeurde, maar om wat er ontbrak.
Soms niet om één grote schok, maar om steeds opnieuw aanpassen, doorgaan of alert blijven.

Dan kan het hoofd zeggen: “Zo erg was het toch niet.”
Terwijl het lichaam iets anders laat zien.

Wanneer het lichaam nog beschermt

Trauma hoeft niet altijd te voelen als herinnering.

Het kan zich ook tonen als een manier waarop uw systeem probeert te beschermen.

Bijvoorbeeld door:

• voortdurend alert te zijn
• snel spanning op te bouwen
• controle te willen houden
• situaties te vermijden
• weinig ruimte te voelen voor ontspanning
• sterk te reageren op toon, afstand of stilte
• uzelf snel verantwoordelijk te voelen
• moeite te hebben met nabijheid of vertrouwen

Dan staat niet het verhaal centraal, maar de reactie.

Het lichaam vraagt dan niet om een etiket.
Het laat zien dat er ergens nog bescherming actief is.

Waarom iets ‘af’ kan voelen, maar nog niet rustig is

Soms is iets mentaal al verwerkt.

U kunt begrijpen wat er is gebeurd.
U kunt het plaatsen.
U kunt erover praten zonder overspoeld te raken.
U kunt zelfs voelen dat het achter u ligt.

En toch kan het lichaam nog reageren.

Dat betekent niet dat de verwerking niet echt was. Het betekent alleen dat begrijpen, accepteren en lichamelijk tot rust komen niet altijd op hetzelfde moment gebeuren.

Het hoofd kan verder zijn dan het lichaam.

Daarom kan iets ‘af’ voelen in het verhaal, terwijl het zenuwstelsel nog alert blijft op herhaling.

Dat sluit aan bij de pagina Waarom oude ervaringen nog lichamelijk kunnen doorwerken.

Trauma zonder het als trauma te benoemen

Niet iedereen herkent zichzelf in het woord trauma.

Soms past iemand eerder bij woorden als:

• spanning
• overleven
• doorgaan
• altijd sterk zijn
• veel aanpassen
• controle houden
• niet goed kunnen ontspannen
• snel aanvoelen wat anderen nodig hebben

Die woorden kunnen zachter voelen dan trauma. En soms zijn ze ook passender.

Toch kunnen ze naar dezelfde onderlaag wijzen: een systeem dat ooit heeft geleerd om veiligheid te bewaren door alert te blijven, zich aan te passen of gevoelens weg te houden.

Het gaat dan minder om het label, en meer om de vraag:

wat heeft uw lichaam moeten leren om overeind te blijven?

Waarom het lichaam geen onderscheid maakt in tijd

Het denken weet vaak goed dat iets voorbij is.

Maar het lichaam reageert niet alleen op tijd. Het reageert vooral op herkenning.

Een toon.
Een blik.
Een stilte.
Een situatie waarin u zich verantwoordelijk voelt.
Een gevoel van controleverlies.
Een moment waarop u zichtbaar bent.

Voor het lichaam kan zo’n signaal lijken op iets van toen, ook wanneer de situatie nu anders is.

Dan kan een reactie groter voelen dan het moment zelf. Niet omdat u overdrijft, maar omdat het systeem niet alleen reageert op wat er nu gebeurt, maar ook op wat het daarin herkent.