Waarom aangeleerd gedrag zo hardnekkig kan zijn
Wanneer oud gedrag niet zomaar loslaat
Soms ziet u een patroon bij uzelf terug dat u liever niet meer volgt.
U weet dat het niet altijd helpt.
U begrijpt misschien waar het vandaan komt.
U merkt dat het u nu beperkt.
En toch gebeurt het opnieuw.
Niet uit onwil.
Niet omdat u het niet snapt.
Maar omdat het gedrag ooit een functie had.
Aangeleerd gedrag ontstaat meestal in een context waarin iets nodig was om veiligheid, verbinding, rust of controle te bewaren. Binnen het thema Trauma, het verleden & aangeleerd gedrag gaat het precies over die laag: reacties die ooit helpend waren, maar later vanzelf kunnen blijven terugkomen.
Gedrag dat ooit hielp, laat zich niet zomaar los
Wat later als lastig of beperkend wordt ervaren, was vaak ooit een vorm van bescherming.
Bijvoorbeeld:
- uzelf aanpassen om spanning te verminderen
- alert zijn om grip te houden
- sterk blijven om door te kunnen
- conflicten vermijden om verbinding te bewaren
- gevoelens weg te houden om niet overspoeld te raken
- verantwoordelijkheid dragen om rust te houden
Dat gedrag ontstond meestal niet zomaar. Het lichaam en het zenuwstelsel kiezen vaak voor wat op dat moment het meest veilig, bekend of noodzakelijk voelt.
Daarom verdwijnt aangeleerd gedrag niet altijd wanneer u besluit dat het anders moet.
Het systeem laat meestal pas los wat het niet meer nodig denkt te hebben.
Waarom forceren meestal averechts werkt
Veel mensen proberen zichzelf te corrigeren.
“Dit moet anders.”
“Zo wil ik niet meer reageren.”
“Ik moet dit nu kunnen loslaten.”
“Ik moet gewoon beter mijn grenzen aangeven.”
Maar forceren activeert vaak juist hetzelfde systeem dat het oude gedrag in stand houdt.
Het lichaam ervaart druk en grijpt terug op wat bekend is. Verandering wordt dan strijd in plaats van verschuiving.
Dat betekent niet dat u niets kunt veranderen. Het betekent alleen dat aangeleerd gedrag meestal niet verandert door harder tegen uzelf in te gaan.
Wat nodig is, is niet méér druk.
Maar meer veiligheid om iets anders te kunnen ervaren.
Onder het gedrag ligt vaak een behoefte
Aangeleerd gedrag houdt vaak verband met een onderliggende behoefte.
Bijvoorbeeld aan:
- veiligheid
- rust
erkenning - verbinding
- controle
- voorspelbaarheid
- ruimte om te voelen
Zolang die behoefte niet op een andere manier wordt gedragen, blijft het oude gedrag logisch voor het systeem.
Dan blijft aanpassen logisch.
Alert blijven logisch.
Controle houden logisch.
Sterk blijven logisch.
Vermijden logisch.
Niet omdat het gedrag nog werkelijk nodig is, maar omdat het lichaam nog niet voldoende heeft ervaren dat het ook anders kan.
Dat beschermende karakter van gedrag ziet u ook terug op de pagina Hoe trauma zich kan tonen zonder altijd als ‘trauma’ te voelen.
Van bijsturen naar bijleren
Verandering ontstaat meestal niet door gedrag bij te sturen, maar doordat het lichaam iets nieuws kan leren.
Dat vraagt om:
- tijd
- herhaling
- veiligheid
- een passend tempo
- afstemming
Bijleren betekent dat het systeem gaat ontdekken dat er ook andere mogelijkheden zijn.
U kunt nabij zijn zonder uzelf kwijt te raken.
U kunt afstand nemen zonder schuld.
U kunt voelen zonder overspoeld te raken.
U kunt ontspannen zonder alles te controleren.
U kunt reageren zonder direct terug te vallen in het oude patroon.
Daarmee wordt oud gedrag niet afgekeurd.
Het wordt minder nodig.
Dat sluit aan bij de pagina Waarom oude ervaringen nog lichamelijk kunnen doorwerken.
Wanneer gedrag vanzelf zachter wordt
Aangeleerd gedrag verandert vaak niet in één groot moment.
Het wordt meestal zichtbaar in kleine verschuivingen.
Bijvoorbeeld wanneer:
- u minder voortdurend hoeft op te letten
- reacties minder snel of minder intens worden
- u eerder voelt wat er gebeurt
- u uzelf minder hoeft te corrigeren
- grenzen natuurlijker gaan voelen
- schuld minder snel opkomt
- u meer ruimte ervaart voordat u reageert
- het lichaam minder snel teruggrijpt op het oude patroon
Gedrag verandert dan van binnenuit.
Niet omdat u strenger bent geworden.
Maar omdat het lichaam meer ruimte heeft gekregen.
Wanneer verandering veilig genoeg voelt, hoeft het oude gedrag minder hard vast te houden.
Tot slot
Aangeleerd gedrag is niet uw vijand.
Het is vaak een oude vorm van bescherming die ooit logisch was. Wanneer dat gedrag hardnekkig blijft terugkomen, betekent dat meestal dat uw systeem nog iets probeert te bewaken.
In mijn praktijk kijken we daarom niet alleen naar het gedrag zelf, maar vooral naar wat het gedrag ooit heeft beschermd. Van daaruit wordt duidelijker welke stap past: een eerste rustige verkenning, een Route- & Positioneringssessie of een traject in fasen.
Bekijk ook alle artikelen binnen het thema Trauma, het verleden & aangeleerd gedrag.
Of lees verder: