Hoe ga ik van begrijpen naar voelen, zonder mezelf te forceren?

Voelen hoeft geen volgende opdracht te worden

U kunt goed begrijpen wat er in uw leven speelt en toch merken dat bepaalde gevoelens of reacties niet vanzelf veranderen. Misschien heeft u al veel nagedacht, gesproken of onderzocht en zou u graag meer willen ervaren dan wat u inmiddels kunt uitleggen.

Wanneer u vervolgens probeert meer te voelen, kan dat ongemerkt een nieuwe opdracht worden. U richt uw aandacht naar binnen, zoekt naar een bepaald gevoel of vraagt zich af of u wel voldoende contact maakt met wat er in u gebeurt. Wat bedoeld was om ruimte te geven, wordt dan opnieuw iets wat u probeert te bereiken.

Maar voelen hoeft niet te beginnen bij het oproepen van een bijzondere emotie of een merkbare lichamelijke verandering. Het kan ook gaan om het waarnemen van iets heel gewoons: hoe u op een stoel zit, wat u opmerkt tijdens een gesprek of hoe uw aandacht verandert wanneer u met iets bezig bent.

Ook wanneer u weinig opmerkt, hoeft daar niet onmiddellijk iets aan veranderd te worden. Niet iedere ervaring is duidelijk, intens of gemakkelijk onder woorden te brengen.

Daarbij is het belangrijk dat de aandacht aansluit bij wat u op dat moment kunt en wilt ervaren. Naar binnen richten is niet altijd de meest behulpzame beweging. Aandacht voor uw omgeving, contact met een ander of eenvoudig doorgaan met een dagelijkse bezigheid kan eveneens passend zijn.

Het gaat dus niet om een keuze tussen begrijpen en voelen. Wat u begrijpt, blijft waardevol. Daarnaast kunt u onderzoeken wat u daadwerkelijk ervaart, zonder dat die ervaring aan een vooraf bepaald beeld hoeft te voldoen.

Op deze pagina staan we stil bij wat voelen in het dagelijks leven kan betekenen, hoe aandacht ruimte kan krijgen zonder iets af te dwingen en hoe ik daar tijdens persoonlijke begeleiding bij aansluit.

Voelen begint vaak in iets heel gewoons

Voelen speelt zich niet uitsluitend af wanneer u bewust stilstaat bij wat er vanbinnen gebeurt. Veel ervaringen ontstaan terwijl u gewoon met iets bezig bent. Tijdens een wandeling, een gesprek, het bereiden van een maaltijd of wanneer u op de markt iets uitzoekt.

U merkt dat een bepaalde kleur uw aandacht trekt, dat een geur iets bij u oproept of dat een gesprek anders verloopt dan u had verwacht. Het kan een lichamelijke gewaarwording zijn, een gevoel, een voorkeur of een kleine verandering in uw aandacht.

Dat zijn allemaal manieren waarop u iets ervaart. Voelen hoeft daarbij niet altijd een duidelijke emotie te betekenen. Ook merken wat u prettig vindt, wanneer iets te veel wordt, waar u graag bij blijft of waar u zich liever van afwendt, maakt deel uit van uw dagelijkse ervaring.

Wat daarbij interessant is, is dat u veel van deze dingen opmerkt zonder er bewust naar op zoek te gaan. U kiest iets omdat het u aanspreekt, merkt dat een bepaalde omgeving prettig is of ontdekt tijdens een gesprek dat uw aandacht ergens anders naartoe gaat.

Dat hoeft u niet allemaal te onderzoeken of te verklaren. U hoeft niet bij iedere bloem te bedenken welk gevoel zij oproept of tijdens een gesprek voortdurend te controleren wat er in uw lichaam gebeurt. Daarmee zou een gewone ervaring opnieuw iets worden wat u probeert goed te doen.

U kunt ook eenvoudig opmerken wat uw aandacht trekt en daarna verdergaan met waar u mee bezig was. Sommige indrukken krijgen later betekenis. Andere blijven gewoon onderdeel van dat moment, zonder dat u er iets mee hoeft.

Ook wanneer u weinig voelt, onrust ervaart of vooral met uw gedachten bezig bent, hoeft u daar niet onmiddellijk iets aan te veranderen. Dat is eveneens onderdeel van wat u op dat moment ervaart. We hoeven er niet meteen een verklaring aan te verbinden.

Zo krijgt voelen een plaats naast alles wat u al denkt, weet en doet. Niet als een afzonderlijke prestatie, maar als onderdeel van het contact met uzelf, andere mensen en de wereld om u heen.

Daarbij hoeft uw aandacht niet voortdurend naar binnen gericht te zijn. Ook wat u buiten uzelf waarneemt, kan van betekenis zijn. Welke richting van aandacht op een bepaald moment behulpzaam is, verschilt per situatie.

Wanneer aandacht naar binnen niet vanzelfsprekend prettig is

De aandacht richten op wat u vanbinnen ervaart, kan waardevol zijn. U merkt bijvoorbeeld hoe uw lichaam reageert, welke gevoelens aanwezig zijn of wat er verandert wanneer u even stilstaat bij een situatie.

Toch is die aandacht niet voor iedereen en op ieder moment prettig. Wanneer het rustiger wordt om u heen, kunnen bepaalde lichamelijke gewaarwordingen juist sterker opvallen. U merkt uw hartslag, voelt spanning in uw buik of wordt zich bewust van een onrust die tijdens uw dagelijkse bezigheden minder op de voorgrond stond.

Ook kunnen gevoelens of gedachten naar voren komen waar u op dat moment weinig ruimte voor ervaart. Of u merkt dat het moeilijk is om uw aandacht ergens bij te houden, zonder steeds opnieuw te gaan nadenken over wat u voelt.

Wat zo’n reactie betekent, valt niet uit die ervaring alleen af te leiden. Vermoeidheid, actuele spanning, lichamelijke omstandigheden en eerdere ervaringen kunnen allemaal een rol spelen. Het is daarom belangrijk om niet automatisch aan te nemen dat een onprettige ervaring betekent dat u ergens doorheen moet om verder te komen.

Er bestaat bovendien een verschil tussen iets opmerken en uw aandacht er voortdurend bij houden. U kunt bijvoorbeeld merken dat uw ademhaling verandert, zonder die vervolgens te hoeven controleren. Of spanning waarnemen, zonder onmiddellijk te onderzoeken waar die vandaan komt en hoe u ervan afkomt.

Aandacht mag ook weer verschuiven. Naar een geluid in uw omgeving, een gesprek, de ruimte waarin u zit of een bezigheid waarmee u vertrouwd bent. Naar buiten kijken, bewegen of contact maken met iemand anders kan op een bepaald moment prettiger zijn dan verder naar binnen richten.

Daarbij blijft uw eigen ervaring belangrijk. U kunt merken wanneer iets voldoende aandacht heeft gekregen, wanneer u liever even afstand neemt of wanneer het helpend is om ergens samen met iemand bij stil te staan. Er hoeft geen bepaalde intensiteit bereikt te worden voordat een ervaring betekenisvol is.

Ook tijdens persoonlijke begeleiding vraagt dit om zorgvuldige afstemming. We onderzoeken niet alleen wat u ervaart, maar houden rekening met hoe u die aandacht ervaart, wat op dat moment draagbaar is en hoeveel ruimte u zelf wilt geven aan wat naar voren komt.

Dat betekent dat vertragen niet altijd de eerste beweging hoeft te zijn. Soms is het prettiger om te blijven praten, de aandacht op de omgeving te richten of eenvoudigweg even iets anders te doen. Van daaruit kan opnieuw duidelijk worden welke vorm van aandacht aansluit.

Zo wordt de overgang van begrijpen naar voelen geen weg die u steeds verder naar binnen moet volgen. Het gaat om de vrijheid om aandacht te geven aan wat u ervaart, die aandacht weer te verleggen en daarin een tempo te vinden dat bij u past.

Ruimte geven zonder een ervaring af te dwingen

Wanneer u graag iets anders wilt ervaren, is het begrijpelijk dat u daar actief mee aan de slag gaat. U probeert te ontspannen, een gevoel beter te begrijpen of meer contact te maken met wat er in u gebeurt. Dat kan behulpzaam zijn. Maar er kan ook druk ontstaan wanneer u voortdurend probeert vast te stellen of er al iets verandert.

Het verschil zit niet altijd in wat u doet, maar ook in de verwachting waarmee u het doet. U kunt bijvoorbeeld stilstaan bij een gevoel van spanning om te ontdekken wat u opmerkt. Diezelfde aandacht krijgt een andere betekenis wanneer de spanning zo snel mogelijk moet verdwijnen. Dan wordt wat u ervaart opnieuw iets waaraan u probeert te werken.

Ruimte geven betekent niet dat u passief moet worden of alles maar moet accepteren. U kunt nog steeds keuzes maken, grenzen aangeven en onderzoeken wat u helpt. Het betekent vooral dat niet iedere ervaring onmiddellijk veranderd, verklaard of opgelost hoeft te worden.

Stel dat een onderwerp u tijdens een gesprek raakt. U merkt dat u even stilvalt, dat er verdriet opkomt of dat u moeite heeft om de juiste woorden te vinden. U kunt daar aandacht aan geven, er iets over vertellen of besluiten er op een ander moment op terug te komen. Het gevoel hoeft niet groter gemaakt te worden om betekenisvol te zijn. En het hoeft ook niet meteen te verdwijnen.

Soms ontstaat er vanuit die aandacht meer helderheid. Op andere momenten verandert er weinig, of wordt pas later duidelijk wat een ervaring voor u betekent. Dat hoeft geen mislukking te zijn. Niet ieder moment waarop u bewust iets ervaart, hoeft een merkbare verandering op te leveren.

Ook het verlangen om eindelijk iets los te laten, kan ongemerkt een nieuwe vorm van inspanning worden. U probeert minder uw best te doen, maar houdt ondertussen in de gaten of dat al lukt. Zo blijft de aandacht gericht op een resultaat dat er volgens u zou moeten komen.

Daarom is het waardevol om onderscheid te maken tussen ruimte geven aan wat aanwezig is en van tevoren bepalen wat die ruimte moet opleveren. U mag iets willen veranderen, zonder dat ieder moment in het teken van die verandering hoeft te staan.

Wat u voelt, mag duidelijk zijn of nog moeilijk te benoemen. Wat u begrijpt, blijft beschikbaar. En wat op dat moment aandacht vraagt, kan zorgvuldig worden onderzocht zonder dat vooraf vaststaat welke ervaring daaruit moet ontstaan.